Ιούλιος - Αύγουστος 2020

Ιερά Επισκοπή Αρούσας

Ο Επίσκοπος Αγαθόνικος στην κλινική «Άγιος Νικόλαος»

Η περιοχή της Ιρίγγας της Αρούσας είναι μια πανέμορφη περιοχή της Τανζανίας. Όμως μαζί με το φυσικό πλούτο σε κάθε βήμα του ο περιηγητής σκοντάφτει επάνω στον ανθρώπινο πόνο και την δυστυχία σε μια αχανή και πάμπτωχη επαρχία, όπου οι ανάγκες των κατοίκων είναι αμέτρητες και δίχως τέλος. Πέρα από την φτώχεια, οι ασθενείς και η ορφάνια είναι τα κυριότερα προβλήματα, που καθημερινά αντιμετωπίζουμε.

Προσπαθώντας να ανταποκριθούμε στην κραυγή αγωνίας του ποιμνίου μας, ξεκινήσαμε δειλά- δειλά με το χέρι στην καρδιά και την ελπίδα στον Παντεπόπτη Χριστό την λειτουργία της νέας πολυκλινικής. Για να είμαστε σε θέση να ανταποκριθούμε στον μεγάλο αριθμό των ασθενών, προσλάβαμε επτά άτομα ως ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Αυτομάτως, λοιπόν, τα έξοδα για την καθημερινή λειτουργία της κλινικής αυξάνονται, καθώς σε αυτά συμπεριλαμβάνεται και το κόστος αγοράς των απαραιτήτων φαρμάκων, τα οποία παρέχουμε με απειροελάχιστο αντίτιμο στους ασθενείς.

Μέσα απ’ όλα αυτά γίνεται εύκολα κατανοητό ότι η Επισκοπή μας δεν δύναται να ανταπεξέλθει μόνη της σε αυτόν τον άνισο αγώνα δρόμου με έπαθλο την πολυπόθητη υγεία των αδελφών μας.

π. Πορφύριος Κυπαρισσάς, Πρωτοσύγκελος Ι.Ε. Αρούσας

(Εξωτερική Ιεραποστολή, Ιούνιος 2020, σελ. 36)

Φαγητό για τα μικρά παιδιά

Συσσίτιο για όλους τους φτωχούς

Μάιος - Ιούνιος 2020

Σύγχρονος Πολιτισμός:
Προκλήσεις Και Σκέψεις

Zούμε μια περίοδο που οι τρόποι της ζωής μας δεν μοιάζουν καθόλου με τους παλιότερους. Καινούργιοι όροι προστίθενται κάθε μέρα στο λεξιλόγιό μας, που τους χρησιμοποιούμε πολλές φορές, χωρίς να ξέρουμε τι σημαίνουν.

Με πόσα μηχανήματα και συσκευές που χρησιμοποιούμε καθημερινά στα σπίτια, στις εργασίες μας, στην επικοινωνία μας προσπαθούμε να εξοικειωθούμε; Πόσοι από τους μεγαλύτερους γνωρίζουμε τη γλώσσα των ηλεκτρονικών υπολογιστών, του διαδικτύου, της υψηλής ψηφιακής τεχνολογίας;

Στον κόσμο της θεωρίας, του στοχασμού και της τέχνης πόση προσπάθεια μας χρειάζεται για να προσαρμοστούμε στη μαζική κουλτούρα για να παρακολουθήσουμε την πρωτοποριακή τέχνη, το πρωτοποριακό θέαμα και όλους τους πρωτοποριακούς προγραμματισμούς;

Ενώ τα παιδιά, η γενιά των κομπιούτερ, που μεγαλώνουν με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, μας αφήνουν κατάπληκτους με την άνεση με την οποία μπαίνουν στις σελίδες του διαδικτύου. Δεν αργούν να εξοικειωθούν με τις καινούργιες αυτές συσκευές.

Ένας καινούργιος, λοιπόν, πολιτισμός αναπτύσσεται ταχύτατα στις μέρες μας, που προσφέρει αφάνταστες τεχνικές δυνατότητες, αλλά και διαρκώς απομακρύνει τον άνθρωπο από τα ερείσματα και τις αξίες στα οποία στηριζόταν ως τότε. Μπορεί να απορούμε, να θαυμάζουμε, να απολαμβάνουμε τις κατακτήσεις τους, αλλά στο βάθος τρομάζουμε για το πού μας οδηγούν. Εκείνο που διακρίνουμε είναι ότι μας οδηγεί πολλές φορές σε σύγχυση, έτσι που να διερωτόμαστε: «Ποια μπορεί να είναι η κουλτούρα του σύγχρονου πολιτισμού;».

Οι τεράστιες δυνάμεις που έβαλε η σύγχρονη επιστήμη στα χέρια του ανθρώπου δεν μπορούν να αποβούν για το καλό του ανθρώπου, αν το ηθικό του ανάστημα αδυνατήσει και αν η πίστη στον Θεό μειωθεί στο επίπεδο της γνώσης, ούτε μπορούν τελικά να αποβούν για το καλό του ανθρώπου, αν ο άνθρωπος απορροφηθεί από τα νέα συστήματα και βάλει σε δεύτερη μοίρα τις πραγματικές αξίες της ζωής.

Αντιμετωπίζουμε πράγματι νέες προκλήσεις, οι οποίες με ασυνήθιστη ταχύτητα δύνανται να επιδρούν στη ζωή μας, δημιουργώντας νέες προσθήκες στον κατάλογο των προβλημάτων που μας έχει ήδη παραδώσει ο κυκλώνας της αλλαγής. Σαν η επιστήμη και η πίστη στο Θεό να διαπιστώνουν και να συνειδητοποιούν πως δεν έχουν πια άλλη επιλογή, παρά να ενώσουν τα χέρια για μια ζωή με αξίες παντοτινές.

Ηλιοπούλου Φωτεινή, Εκπαιδευτικός

Μάιος - Ιούνιος 2020

Εν Μέσω Της Πανδημίας Του Κορωνοϊού

Eίναι αλήθεια πως το 1^ο εξάμηνο του 2020 βιώσαμε και συνεχίζουμε να βιώνουμε μια κατάσταση πολύ περίεργη και παράξενη. Ένας ιός σε σχήμα κορώνας ξεκίνησε να επιτίθεται στους ανθρώπους στην Κίνα και εξαπλώνεται σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου. Όλοι ακούσαμε και είδαμε στα ΜΜΕ τις σοβαρές συνέπειες που προκαλούνται. Τις ημέρες που θα τυπώνεται η εφημερίδα οι νεκροί αναμένεται να έχουν ξεπεράσει το μισό εκατομμύριο!!!

Αυτό οδήγησε τις κυβερνήσεις να αποφασίσουν κατ’ οίκον περιορισμό σε δισεκατομμύρια ανθρώπους. Για πρώτη ίσως φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας ανασχέθηκε η οικονομική ζωή του μεγαλύτερου ποσοστού του πλανήτη, με εύλογες συνέπειες την δημιουργία τεράστιας ανησυχίας σε αμέτρητους ανθρώπους για το τι μέλλει γενέσθαι.

Ως χριστιανική εφημερίδα θα ήταν εύκολο να παρουσιάσουμε αμέτρητες αναφορές από την Αγία Γραφή, αλλά και από την Ιερά Παράδοση με λόγια Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας, που να περιγράφουν τις συνέπειες της αμαρτίας. Όμως ας προσπαθήσουμε να δούμε το θέμα από μια άλλη οπτική γωνία. Σαν ένα παραμύθι. Σαν να είμασταν μαζί με την Αγία Τριάδα και βλέπαμε την σύγχρονη ανθρωπότητα. Τι θα παρατηρούσαμε άραγε; Ανθρώπους παραπονεμένους, ότι οι γονείς τους δεν τους αγαπούν, ότι οι εργοδότες ή οι υπάλληλοι αδικούν ο ένας τον άλλον, ότι οι κυβερνήσεις τους εκμεταλλεύονται για «ίδιον όφελος». Θα βλέπαμε ανθρώπους ανικανοποίητους, να έχουν πολλά και να επιδιώκουν περισσότερα. Και πιο πολύ απ’ όλα θα βλέπαμε ανθρώπους να φροντίζουν τον εαυτό τους και να μην νοιάζονται για τον διπλανό τους που τους χρειάζεται. Τέλος, θα βλέπαμε πως και ο ίδιος ο άνθρωπος δεν αποδέχεται τον ίδιο το εαυτό του, σαν να μην αγαπά αυτό που «είναι».

Και θα λέγαμε, ίσως, στην Αγία Τριάδα. «Μα, Θεέ μας, Εσύ έδωσες τα πάντα στους ανθρώπους: τον Μονογενή Σου Υιό που με την σταυρική Του θυσία και την ανάστασή Του άνοιξε τον δρόμο για τον ουρανό σε όλους. Συμφιλίωσε τους ανθρώπους με τον Θεό. Δήλωσε ξεκάθαρα, ο Χριστός πως επιθυμεί όλοι οι άνθρωποι να σωθούν. Έδωσες και το Άγιο Πνεύμα την ημέρα της Πεντηκοστής, που ίδρυσε την χριστιανική κοινότητα, την Εκκλησία του Χριστού». Και είδαμε να γίνονται θαύματα από τους ανθρώπους όπως και εκείνα του Θεανθρώπου, αποδεικνύοντας αληθινές τις υποσχέσεις του Χριστού ότι τα έργα που ο Ίδιος έκανε θα έκαναν και εκείνοι που θα Τον πίστευαν. Και έτσι έχουμε σήμερα αμέτρητο πλήθος Αγίων. Τους βλέπουμε στις εκκλησιές μας. Σαν να μας λένε: κι εσείς μπορείτε να αγιάσετε! Δηλαδή, και σεις μπορείτε να συμφιλιωθείτε με τον Θεό, να έχετε κοινωνία με την Αγία Τριάδα. Το είπε και ο ευαγγελιστής Ιωάννης (Επιστολή Α’ Ιωάν. 1:3).

Και δεν θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε τον Θεό, γιατί ήρθε ο κορωνοϊός. Γιατί Εκείνος έκανε τα πάντα. Μας έδωσε τα πάντα. Μάλλον θα Του λέγαμε: «Κάτι εμείς δεν κάναμε καλά. Μάλλον Σου γυρίσαμε την πλάτη, γιατί πιστέψαμε πως έχουμε τα πάντα, πως μπορούμε τα πάντα, και μάλιστα χωρίς Εσένα». Και τελικά ένας αόρατος ιός, σε μέγεθος 10 εκατομμυριοστά ενός χιλιοστού (τεμαχίζουμε ένα χιλιοστό σε 1 εκατομμύριο κομμάτια και παίρνουμε μόνον τα 10 από αυτά!), αυτό το «τίποτα» μας κλείδωσε στο σπίτι, μπας και καταλάβουμε τι φταίει.

Μήπως μας ξανακλειδώσει, εάν συνεχίσουμε να επιμένουμε στα παλιά;

Κυριάκος Γεννάδης

Μάιος - Ιούνιος 2020

Τίποτα πιο βλαβερό για το σώμα, όσο η πολυφαγία και η ακολασία

Ο ιερός Χρυσόστομος στις ομιλίες του συχνά ανέλυε την Αγία Γραφή, τόσο την Παλαιά όσο και την Καινή Διαθήκη. Η σχετική διδασκαλία γινόταν στο ναό σε απογευματινές συνήθως ώρες. Ανέπτυσσε με σειρά ένα από τα κείμενα της Αγίας Γραφής πάνω σε κάποιο κεντρικό θέμα.

Κάποτε άλλαζε μέθοδο και ανέλυε ένα θέμα που έκρινε ότι χρειαζόταν να αντιμετωπιστεί, έστω κι αν δε συνδεόταν άμεσα με το βασικό θέμα. Μια τέτοια περίπτωση έχουμε στην ανάπτυξη που έκανε πάνω στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, με τη ΜΔ’ ομιλία του. Το θέμα που τον απασχόλησε στο τέλος της ομιλίας και που δε σχετιζόταν απολύτως με τα προηγούμενα, ήταν το θέμα της «τρυφής» (δηλ. της απόλαυσης). Αξίζει να παρακολουθήσουμε το ίδιο το κείμενο, γιατί θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καυστικό και πιθανότατα επίκαιρο.

«Να μην απορείς, εάν την «τρυφή» [δηλαδή πλούσια και φιλήδονη ζωή πολυφαγίας και ακολασίας] την ονόμασε «αγκάθια». Κι εσύ το αγνοείς, όντας μεθυσμένος από το πάθος. Εκείνοι όμως που είναι υγιείς, γνωρίζουν ότι η πολυφαγία και η ακολασία κεντάει περισσότερο από το αγκάθι και δαπανάει την ψυχή περισσότερο από τη μέριμνα, ενώ δημιουργεί χειρότερους πόνους και στο σώμα και στην ψυχή.

Γιατί δεν πλήττεται κάποιος τόσο από τη φροντίδα, όσο από την αφθονία. Όταν τον άνθρωπο τον πιάνουν οι αϋπνίες, το χασμουρητό, το βάρος στο κεφάλι και πόνοι στα σπλάχνα, κατάλαβε από πόσα αγκάθια είναι χειρότερα όλα αυτά. Και όπως τ’ αγκάθια σαν τα μαζέψεις ματώνουν τα χέρια που τα κρατούν, έτσι και η πολυφαγία και η ακολασία και τα πόδια και τα χέρια και το κεφάλι και τα μάτια και απλά όλα τα μέλη τα ρημάζει. Ξερή και άκαρπη, όπως το αγκάθι, που προξενεί στενοχώρια και κακοπάθεια πολύ περισσότερη και πολύ πιο καίρια.

Φέρνει πρόωρο γήρας, αμβλύνει τις αισθήσεις, θολώνει το λογισμό, σακατεύει το νου που ήτανε ξυράφι και κάνει πλαδαρό το σώμα, έτσι που η αποθήκη της κόπρου γίνεται πλουσιότερη και ικανή να μαζεύει σωρεία κακών και μεγαλύτερο φορτίο με το υπέρογκο γέμισμα. Εξαιτίας της πολλά και συνεχή είναι τα πτώματα και πυκνά τα ναυάγια.

Γιατί, λοιπόν, πες μου, «λιπαίνεις» το σώμα; Μήπως σε έχουμε για να σε προσφέρουμε θυσία; Ή για να σε παραθέσουμε σε τραπέζι; Τις όρνιθες καλώς τις παχαίνεις. Μάλλον ούτε κι εκείνες καλώς, γιατί όταν παχύνουν είναι άχρηστες για υγιεινή δίαιτα [...].

Μάιος - Ιούνιος 2020

Η Πίστη

Οι Άγιες Πάντες

H πίστη είναι η πνευματική κατάσταση της προσωπικότητάς μας, που η αξία της είναι πάνω από οποιαδήποτε άλλη πνευματική αξία. Βέβαια, με τη λέξη «πίστη» δεν εννοούμε την επιπόλαιη παραδοχή κάποιου «πιστεύω» ή δόγματος, ούτε την παραδοχή κάποιας φιλοσοφικής θεωρίας που περιέχει σπέρματα αλήθειας, αλλά εννοούμε την πίστη εκείνη που δημιουργεί τεράστια, βαθιά και υπέροχα αποτελέσματα στη ζωή μας και στην κοινωνία. Εννοούμε την πίστη που έχει αντικείμενο και στήριγμα τον Θεό, τον Παντοδύναμο, τον Παντογνώστη και Πανάγαθο. Η πίστη αυτή σε έναν τέτοιο Θεό είναι υπερλογική και υπερφυσική και δημιουργεί υπερλογικά και υπερφυσικά αποτελέσματα.

Η πίστη δεν είναι αυθυποβολή. Δεν στηρίζεται, δεν βγαίνει από τον εαυτό μας. Είναι έξω από μας. Είναι από τον Θεό και κατευθύνεται στον Θεό. Ο Θεός δίνει πίστη σε όσους τη θέλουν και τη ζητούν. Η πίστη είναι πάνω από την ανθρώπινη λογική, τη γνώση και την επιστήμη και δεν συγκρούεται μ’ αυτές. Η πηγή της πίστης και το αντικείμενό της είναι ο Θεός.

Όποιος θέλει να ζήσει μια υπέροχη ζωή, θα τη ζήσει οπωσδήποτε, αφού βέβαια αποφασίσει να πιστέψει στον Χριστό και εμπιστευτεί τη ζωή του σ’ Αυτόν. Μόνον ο Θεός μπορεί να δώσει στον άνθρωπο μια τέτοια ζωή. Και τη ζωή αυτή τη δίνει σε όποιον ειλικρινά παραδέχεται ότι απέτυχε να ζήσει μια τέτοια ζωή, ταπεινώνεται μπροστά στον Θεό και με εμπιστοσύνη παραδίδει τον εαυτό του σ’ Αυτόν.

Τον Θεό βέβαια δεν Τον είδε κανένας. Έτσι, κάθε άνθρωπος διστάζει να εμπιστευτεί κάποιον που δεν έχει δει. Ο Ιησούς Χριστός όμως, είδε τον Θεό. Όποιος εμπιστεύεται τη ζωή του στον Χριστό, την εμπιστεύεται στον Θεό και αποκτά μια νέα ζωή με καινούργιες δυνάμεις, με νέους ορίζοντες και σε διαστάσεις επιτυχιών αφάνταστα μεγάλες. Ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός, που ποτέ δεν είπε ψέματα, δήλωσε και είπε ότι «Αυτός που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα (Θεό)» (Ιωάν. 14:9). «Εγώ και ο Πατέρας (Θεός) είμαστε ένα» (Ιωάν. 10:30). «Κανείς δεν πηγαίνει στον Πατέρα, παρά μόνο αν περάσει από μένα» (Ιωάν. 14:6).

Το μυστικό, λοιπόν, της ουσίας και της δύναμης της πίστης βρίσκεται στην πίστη στον Ιησού Χριστό ως το μοναδικό Σωτήρα. Οι Πατέρες της Εκκλησίας παρουσιάζουν τον Ιησού Χριστό ως «τον Έναν» και «Μοναδικό». Ο Ιερός Χρυσόστομος έλεγε για τον Ιησού Χριστό ότι είναι «η Αυτοαλήθεια, η Αυτοπηγή, το Αυτοφώς και η Αυτοζωή». Με τον Χριστό στη ζωή σου γίνεσαι καινούργιος άνθρωπος. Για αιώνες τώρα, ο Θεάνθρωπος ξαναδημιουργεί τον άνθρωπο. Δεν υπάρχει άλλο τέτοιο πρόσωπο ούτε άλλη τέτοια δύναμη στο σύμπαν και στους αιώνες που να μπορεί να δημιουργήσει ένα καινούργιο μυαλό, μια καινούργια καρδιά, μια νέα δύναμη θέλησης. Ο άνθρωπος που έχει τον Χριστό μέσα του, έχει τη δύναμη της θείας πίστης να δημιουργήσει καινούργιους κόσμους, να μετακινήσει βουνά και ακόμα, σύμφωνα με τα λόγια του Ιησού Χριστού, να κάνει παραπάνω απ’ ό,τι Αυτός ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός έκανε. Διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη ότι ο Χριστός είπε: «Σας βεβαιώνω πως αυτός που πιστεύει σ’ εμένα, θα κάνει κι εκείνος τα ίδια έργα που κάνω εγώ και μάλιστα ακόμη μεγαλύτερα από αυτά, γιατί εγώ πηγαίνω κοντά στον Πατέρα» (Ιωάν. 14:12). Πράγμα που έγινε με τους Άγιους Πάντες, την εικόνα των οποίων βλέπουμε παραπάνω.

Μάιος - Ιούνιος 2020

Η Παράξενη Σούπα

Ένα πρωί, στην αγορά μιας ινδικής πόλης, συναντήθηκαν τέσσερεις ζητιάνοι. Ήταν γνωστοί ο ένας στον άλλο, γιατί ζούσαν στην ίδια γειτονιά και έκαναν την ίδια δουλειά. Αποφάσισαν λοιπόν να συνεργαστούν. Όταν θα βράδιαζε, συμφώνησαν να συναντηθούν στο ίδιο μέρος, να ενώσουν αυτά που θα μάζευαν και να τα μοιραστούν. Όταν έφτασε το βράδυ, οι τέσσερις ζητιάνοι συναντήθηκαν στο ίδιο μέρος κι έδειξε ο καθένας τι είχε μαζέψει. Κάθισαν σε μια γωνιά, έβγαλαν τα φαγώσιμά τους και είπαν να μαγειρέψουν για να φάνε. Ο ένας είχε ένα κομμάτι κρέας, ο δεύτερος αλάτι και λίγο πιπέρι, ο τρίτος λίγα λαχανικά και ο τέταρτος λίγο ρύζι. Σούπα θα ’βραζαν. Άναψαν φωτιά, έβαλαν πάνω την κατσαρόλα και λίγο νερό και κάθισαν γύρω-γύρω ευχαριστημένοι για την ωραία σούπα που θα γινόταν.

Όταν άρχισε να βράζει το νερό, έπρεπε να ρίξουν ό,τι είχε ο καθένας.

Ο πρώτος όμως που είχε το κρέας, είχε πάρει την απόφασή του. Θα έκανε πως θα το έριχνε, ενώ θα το έριχνε στην τσέπη του. «Γιατί να μοιραστώ το κρέας μου με τους άλλους; Μπορώ να φάω σούπα απ’ αυτά που θα ρίξουν οι άλλοι και ν’ αφήσω το κρέας μου να το φάω αύριο». Ήταν μισοσκότεινα, κι έτσι εύκολα μπόρεσε να εφαρμόσει το σχέδιό του. Δεν το υποψιάστηκαν οι άλλοι και κάθισε στη θέση του ικανοποιημένος.

Όμως, δεν ήταν ο μόνος που σκέφτηκε έτσι. Την ίδια σκέψη έκαναν και οι άλλοι. Κάθισαν γύρω-γύρω, περιμένοντας να φάνε ό,τι οι άλλοι θα έβαζαν, κρατώντας για τον εαυτό τους τα δικά τους.

Καταλαβαίνετε λοιπόν τι σούπα έγινε. Σκέτο ζεστό, βραστό νερό ήταν το δείπνο τους εκείνο το βράδυ. Θα πείτε: «Καλά να πάθουν».

Θα πρέπει όμως να μας απασχολήσει κι εμάς για λίγο αυτό το παραμύθι. Δεν μοιάζουμε κι εμείς μ’ αυτούς τους ζητιάνους; Ζητάμε να φάμε από το φαγητό που οι άλλοι προσέφεραν τα υλικά για να γίνει. Ζητάμε να κρύβουμε ό,τι μας αρέσει και δεν θέλουμε να μοιραστούμε τίποτε με τους άλλους. Θέλουμε πολλή αγάπη από τους γονείς μας και από τους άλλους ανθρώπους, εμείς όμως δίνουμε λίγη ή, καμιά φορά, καθόλου αγάπη.

Ο Χριστός όμως μας δίδαξε πως η χαρά βρίσκεται στο να δίνει κανείς, να μοιράζεται με τους άλλους αυτό που έχει. Τότε μόνο η χαρά μας θα είναι αληθινή και η καρδιά μας γεμάτη από αγάπη. Τότε μόνο θα βαδίσουμε στα ίχνη του Κυρίου μας, που μοιράστηκε τα πάντα μαζί μας όταν ήταν εδώ κάτω στη γη, αλλά και την αιώνια κληρονομιά Του στον ουρανό, δίπλα στον Πατέρα Θεό. «Αφού είμαστε παιδιά Του, είμαστε και κληρονόμοι. Κληρονόμοι του Θεού, που θα μετάσχουμε μαζί με τον Χριστό στη θεϊκή δωρεά» (Ρωμ. 8:17).

Μάιος - Ιούνιος 2020

Καλλιέργεια Ολοκληρωμένου Προσώπου
Στον Ελεύθερο Χρόνο

Για πολλούς παιδαγωγούς η αγάπη προς το παιδί αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο, ώστε να ξεκινήσει να μαθαίνει και να αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του. Μέσα στο κλίμα της εν Χριστώ αγάπης και ενθάρρυνσης της προσπάθειας ο Άγιος Νεκτάριος, «ο άγιος της αγάπης» εντόπισε την αρμονική σχέση σώματος και ψυχής, διότι η άσκηση του σώματος αφορά και την καλλιέργεια της ψυχής, πλάθοντας έναν ολοκληρωμένο χαρακτήρα. Αν από μικροί μαθαίνουμε να μην ικανοποιούμε τον εγωισμό μας, αλλά αντίθετα να χαιρόμαστε στην άθληση και στο παιχνίδι την παρουσία του άλλου, τον συναγωνισμό και την συνέργεια, θα μάθουμε πάντα να αγαπάμε τον άνθρωπο, να σεβόμαστε το πλάσμα, την εικόνα του Θεού.

Αντιλαμβανόμενοι ότι τα παιδιά μένουν στο σπίτι με τους γονείς περισσότερες ώρες, λόγω των περιοριστικών μέτρων και λόγω καλοκαιριού, οφείλουμε να σκεφτούμε τι χρειάζονται περισσότερο. Χρειάζονται περισσότερα εκπαιδευτικά παιχνίδια στον υπολογιστή και δραστηριότητες ή περισσότερη άσκηση και καλλιέργεια διαπροσωπικών σχέσεων;

Ο ελεύθερος χρόνος ξεκουράζει, ψυχαγωγεί και δίνει πληρότητα στον άνθρωπο, δεν σημαίνει σκόρπισμα του χρόνου. Κατά τον ελεύθερο χρόνο των παιδιών διαφαίνονται οι αξίες τους και οι αρετές τους, ενώ συγχρόνως αποκαλύπτονται οι δυσκολίες και αδυναμίες τους. Για αυτό οι γονείς μαζί με τα παιδιά, με αγάπη και ελευθερία, σχεδιάζουν αυτόν τον πολύτιμο χρόνο. Ο άγιος Νεκτάριος συμβουλεύει σώμα και ψυχή να αναπτύσσουν τις δυνάμεις τους συμμετρικά, οι αθλητικές δραστηριότητες και το παιχνίδι είναι ο καλύτερος τρόπος ανάπτυξης.

(Χρυσή Ντουρανίδου, «Ο άγιος Νεκτάριος ως παιδαγωγός», σελ 239)